فلسفه‌ی اجابت دعا؛ دو دیدگاه

یادداشت ناپخته

این یادداشت نظر شخصی من است، نه بحث تخصصی فلسفه‌ی دین؛ ارجاع‌های دقیق را در دست ندارم و باید بررسی شود.

دو اشکال

۱. اشکال اعتماد: دعای حاجت یعنی نوعی بی‌اعتمادی به تدبیر خدا؛ مثل نشستن کنار یک راننده‌ی حرفه‌ای و مدام گفتن «به راست بپیچ، به چپ برو». اگر کودکمان بیمار شده و از خدا شفا می‌خواهیم، گویی می‌گوییم کارت درست نبود، اصلاحش کن. ۲. اشکال تغییر: اگر خدا نقص ندارد و تغییرناپذیر است، «اجابت دعا» یعنی چه؟ ممکن است حادثه رخ دهد ولی نه به‌خاطر اجابت. در این بحث، ابن‌سینا (به‌طور خلاصه) خدا را بیرون از زمان می‌داند که به اشیا علم کلی دارد و به جزئیاتِ زمانی به‌نحو جزئی علم ندارد؛ از دید منتقدان، این نظر نقش دعا را کم‌رنگ می‌کند.

پاسخ من

اشکال اول را نمی‌پذیرم: خود خدا اذن دعا داده و اجابت را با شرط‌هایی وعده داده (مثل اینکه دعا برای شر دیگری نباشد). درست است که خدا خیر بنده‌اش را بهتر می‌داند، ولی این به «دعانکردن» ربطی ندارد.

برای اشکال دوم، استدلالی که من از مطهری (در کتاب «انسان و سرنوشت») به یاد دارم این است که خدای قرآن خدایی است که در متن زمان به بنده‌هایش پاسخ می‌دهد؛ مثل گفت‌وگو با موسی (چوبدستی، درخواست هارون). (ارجاع دقیق به صفحه را ندارم.)

نتیجه: چقدر بد می‌شد اگر در سختی‌ها، آدم در لحظه، خدا را هم نداشت.

فلسفهدعا